Ana Sayfa > Nedir? > Bitcoin Lightning Network Nedir? Yeni Başlayanlar için Detaylı Rehber

Bitcoin Lightning Network Nedir? Yeni Başlayanlar için Detaylı Rehber

Lightning Network Hakkında Her Şey

Lightning Network kripto para hakkındaki ezberleri bozma konusunda gelecek vaat etse de aynı zamanda çok karışıktır. Fakat endişelenmeye de gerek yok. Her zamanki gibi Bitcoin’in büyüleyici yanlarını anlatmak için buradayız.

Lightning Network “geleneksel” blockchain platformlarına bağlı olduğu için Blockchain teknolojisinin nasıl çalıştığını iyi bir şekilde anlamak Lightning Network ağını anlamaya da yardımcı olacaktır. Eğer bu temel bilgiden yoksunsanız, Lightning Network için hazırlanmış bu rehberden önce Bitcoin hakkında yazdığımız detaylı rehberlerimizi incelemenizi öneririz.

Kısaca, Lightning Network, güncel Bitcoin sisteminde (yani protokole) kullanıcıların anlık ve ücretsiz işlem yapmasına olanak tanıyan bir güncellemedir.

Lightning Network Teknolojisinin Kökenleri

Asıl Bitcoin tasarımında Satoshi Nakomoto hızlı işlemler için temel bloklardan bazılarını dahil etmişti. Bunlar block zamanları veya işlem ücretleri tarafından kısıtlanmıştı ve işbirliği yapan kullanıcılar arasında düzenlenmişlerdi:

Satoshi’nin fikri uzun süre tartışıldı, yenilendi ve birçok geliştirici tarafından geliştirildi. Bu fikirler 2015’te Thaddeus Dryja ve Joseph Poon tarafından kitaplaştırıldı.

Bu iki genç geliştirici Satoshi’nin orijinal tasarımını merkezsiz bir Lightning işlem ağı ortaya sunarak önemli ölçüde geliştirdi. Basitçe anlatmak gerekirse, bu ağ unsuru tüm kullanıcıları dolaşımlı işlem dizileri aracılığıyla bu “hızlı ve ücretsiz” sisteme bağlayabilir.

Lightning Network protokolünün etkin gelişimde çeşitli uygulamaları olduğunu bilmek gereklidir. En az altı Lightning Network çeşidi mevcuttur. Bu çeşitli Lightning Network protokolleri arasında uyumluluğu sağlamak için yapılan testler devam etmektedir. Bu testlerin amacı tutarlı ve hatasız bir ağ elde etmektir.

Daha Hızlı Bir Ağ için Yeni Uygulamalar 

Bitcoin’i çok iyi kılan çeşitli sebepler vardır. Kendi paramızın kontrolünü bize verir, sansürlenmemiş işlemler yapmamıza olanak tanır, güvenilir bir varlık deposu sağlar ve gezegenimizdeki internete bağlı herhangi bir kişiyle işlem yapmamızı mümkün kılar. Fakat hayattaki her şey gibi Bitcoin blockchain platformunun da dezavantajları vardır.

Çok meşgul bir vakitte bir işlem göndermeyi denediyseniz, Bitcoin işlemlerinin yavaş ve/veya pahalı olabileceğini fark etmişsinizdir. Çeşitli Altcoinler’in destekçileri bu sebebin kendi tercih ettikleri paraya geçmek için yeterli olduğunu düşünürler, fakat bu öneri birkaç hususta açıkça sıkıntılıdır:

  1. Altcoinler tamamen bir dolandırıcılık olabilir.
  2. Hiçbir para Bitcoin kadar geniş çapta kabul edilir, güvenilir ve değerli değildir.
  3. Paraları Bitcoin kadar popüler olursa, aynı duruma kendi paraları da düşer.

Bitcoin işlemleri (neredeyse) asla banka havalesi ve kredi kartları gibi geleneksel fiat sistemleri kadar yavaş ve pahalı değildir. Fakat mükemmel, anlık ve ücretsiz (veya neredeyse ücretsiz) işlemler yapabilmek harika olurdu. İşte Lightning Network burada devreye giriyor. Bitcoin’e uygulanan SegWit’le bu ağı teknik olarak engellemenin bir yolu kalmamış bulunuyor.

Ayrı bir ağ olarak Lightning Ağları (veya kısaca LN), mevcut blockchain platformunun üstüne inşa edilir. Temel olarak düşük değerli işlemler  (yani mikro ödemeler) için tasarlanmışlardır. LN sınırsız sayıda neredeyse anlık ve neredeyse ücretsiz işlemleri mümkün kılar.

Bitcoin zincirleri ve diğer kripto paralar temeldeki Layer 1 ağlarını oluşturur. (Litecoin, Vertcoin, Ethereum ve diğerleri kendi LN uygulamaları üzerinde çalışmaktadır.) Layer 2 ağları olarak, LN bu sıradan blockchain platformlarının üstünde iş görür. Bu ikincil “zincir-dışı” tabakalar Layer 1 blockchain’e bağlıdır.

Lightning Network Teknolojisnin Yararları

Teoride LN (ekosistem güncellendiği zaman) Bitcoin’in tüm güvenliği, değeri ve gördüğü geniş kabulü sağlayacaktır. Fakat Bitcoin’in yavaş işlem süresi ve yüksek ücretleri gibi hiçbir engeli beraberinde getirmeyecektir.

Ek bir bonus olarak, küçük işlem yığınlarını LN’lere yükleyerek, temeldeki Level 1 blockchain’deki işlem yükü büyük ölçüde azaltılabilir. Bu ekstra durum, sıradan blockchain’lerin işlem süresi ve ücretlerini iyileştirebilir.

Lightning Network Detaylı Açıklaması (Birinci Kısım): Ödeme Kanalları

Lightning Network ağının ardındaki temel fikir ödeme kanallarıdır. Diğer bir deyişle, eğer arkadaşımla bir işlem yapmak istiyorsam aramızda bir “chain-dışı” ödeme kanalı açarız ve bu kanala ana blockchain’deki bir “açılış işlemi” tarafından eşlik edilir.

Sonrasında bu ödeme kanalı açık durur ve arkadaşımla aramda herhangi sayıda işlem doğrudan gerçekleşebilir (ana blockchain’le ilgisi olan ödemeler olmaksızın). Kullanıcıların cüzdanları internette ne kadar hızlı etkileşime geçiyorsa, varlıklar da o kadar hızlı şekilde aktarılabilir.

İşimizi tamamlamak istediğimizde ana blockchain’de bir “kapanış işlemi” gerçekleştiririz ve tüm önceki işlemlerimizi yerleştiririz.

Ödeme kanallarının büyüsü blockchain’deki bu açılış ve kapanış işlemleri arasında olur. Blockchain’in gerekli olmasının asıl nedeni Lightning Ağı ödeme kanallarını hem açmak hem de kapamak için kullanılmasıdır.

Şimdi Lightning Network işleminin nasıl var olduğuna bir göz atalım.

Not: Aşağıdaki açıklamada her karakterin her adımı elle gerçekleştirdiğini varsayıyoruz. Gerçekte yalnızca yüksek düzeyde kararlar verilir ve asıl iş Lightning Ağı cüzdanları tarafından gerçekleştirilir.

  1. Adım: Fonlama

Kedi ve Köpek adındaki iki tarafın birbiriyle çok sayıda ticaret yapmayı planladığı bir durumu düşünelim. Bitcoin karşılığında çevrim içi satranç oynuyor olsunlar. Blockchain’de birçok ödeme yapmak yerine ücretleri ve zamanı bir ödeme kanalı oluşturarak korumaya karar versinler. Çokça Bitcoin ödemesi yapacakları için çift-yönlü bir ödeme kanalı gerekecektir.

Kedi ve Köpek’in toplam 1 BTC değerinde bir kanal kurmak istediğini düşünelim. Kedi ve Köpek yapacakları işlemlerin 1 BTC’den fazla olmadığını düşünmektedirler. Bu yüzden iki hayvan da blockchain’de bir çoklu imzalı (diğer adıyla multisig) Bitcoin adresine 0,5 BTC gönderir.

Multisig adresi kilit işlevi gören bir Bitcoin adresidir ve yalnızca (önceden belirlenmiş olanlar arasında) yeterli sayıda anahtar kilidi açmaya karar verirse açılabilir. Örneğin bir adresten ödemeyi, üç adres sahibinden ikisi imzalarsa yapabilirsiniz.

Multisig adresleri (standart Bitcoin adresi olan “1” yerine) “3”le başlar. Bu durumda (Kedi ve Köpek’in özel anahtarlarından elde edilen) iki imza da bu adresten herhangi miktarda BTC harcamalıdır.

Madenciler Kedi ve Köpek’in ödemesini her zaman olduğu gibi chain’e işler.

Toplamda 1 BTC bu özel multisig adrese kilitlenir ve fonlama süreci tamamlanır.

  1. Adım: Kurma

Kedi, bir işlem yaratır. Bu işlem 0,5 BTC’nin Kedi’nin Bitcoin adresine ödeneceğini, 0,5 BTC’nin de Köpek’in adresine ödeneceğini belirtir. Köpek tam olarak aynı işlemi yaratır. Fakat iki işlem de tamamlanmamıştır çünkü birbirlerinin imzaları yoktur. Bir işlemi geçerli kılmak için iki imzanın da gerektiğini unutmayın!

Bir zaman kısıtlaması devreye girer. Bu şu anlama gelir: Eğer daha fazla bir şey gerçekleşmezse, iki tarafta 0,5 BTC’sini gelecekte rastgele bir zamanda geri alacaktır, örneğin adres kurulduktan 30 gün sonra. Bu durum tek tarafın ortadan kaybolup karşı tarafın sonsuza kadar kilitli kalmış varlıklarla ortada kalmasını engeller.

Kedi ve Köpek bu tamamlanmamış işlemleri internette takas eder. Eğer Kedi vazgeçmek isterse yalnızca 0,5 BTC’nin Kedi’ye gönderilmesini söyleyen Köpek’in tamamlanmamış işlemi üzerinde imzası gereklidir. Sonra tamamlanmış işlemi madencilere aktarır.

Kedi’nin imzasının eklenmesi işlemi geçerli kılar ve gerçekleştirilmesini sağlar. Sonuçta Kedi 0,5 BTC’sini geri alır. Aynı şekilde Köpek de kanalı aynı şekilde iptal edebilir.

Buradaki tek asimetri, her kim bir diğerinin tamamlanmamış işlemine imzasını eklerse varlıkları geri verilene kadar bin block (veya bir hafta kadar) beklemesi gerekir. Fakat karşı tarafın varlıkları hemen geri teslim edilir. Bu gecikme, gereksiz iptallerin ve hilelerin önüne geçer.

  1. Adım: Kur Belirleme

Köpek’in satrançta ilk eli kazandığını varsayalım. Oran, oyun başına 0,1 BTC olsun. Hesaplarının güncellenmiş durumuna göre her iki taraf da yeni, tamamlanmamış bir işlem oluştursun. Bu işlem toplam 1 BTC’nin 0,6 BTC’sinin Köpek’e, 0,4 BTC’sinin de Kedi’ye ait olduğunu söylesin. Bu yeni sözleşme 29 gün içinde sona ermeye ayarlansın, bu şekilde asıl sözleşmenin 30 gününden önce gerçekleşecektir.

Tamamlanmamış işlemlerin bu yeni kuru başlangıçtaki (her iki tarafa da 0,5 BTC atayan) kuru tamamen geçersiz kılar. Bu kur, dolandırıcılık önleyicilik imzalayan ve kuru belirleyen her taraf tarafından gerçekleştirilir. Bu dolandırıcılık önleme şunu söyler: İki taraftan herhangi biri, kanaldaki varlık dengesinin tarihi geçmiş veya sahte bir hâlini kullanırsa, tüm varlık karşı tarafa aktarılır.

Örneğin, Kedi kurnazlık ederek eski 0,5 BTC’yi kullansın. Sonrasında 0,1 BTC’lik kaybını geri kazanmak için bir kanal kursun. Kedi’nin hilesini fark etmek için Köpek’in bir haftası vardır. Köpek, madencilere en güncel (0,6 / 0,4 BTC) işlemleri göstererek Kedi’nin dolandırıcılığını ispat edebilir. Kedi’nin kendi kopyasını imzaladığını, bu yüzden de reddedemeyeceğini unutmayın…

Bu şekilde Köpek tüm 1 BTC’yi alacak ve Kedi de tüm kalan parasını kaybedecektir. Bu olayı izleyen herkes Kedi’yi açığa çıkarabilir ve bu sayede toplam miktardan küçük bir miktar edinebilir.

Yakalanırsa bu kadar sert bir cezayla karşılaşacağını bilen Kedi’nin ilk aşamada hile yapması pek beklendik değildir.

Önceden olduğu gibi, oynamaya devam etmek için iki hayvan da kazılması için blockchain’e güncellenmiş varlık durumunu bildirmesin. Fakat iki taraf da ne zaman isterse güncel varlık durumunu “nakte çevirme” şansına sahiptir (ödemeyi almak için bir hafta beklemeye razılarsa).

  1. Adım: Kapanış

Kedi ve Köpek bu şekilde devam edebilir, ta ki oynamayı bırakmak ve kanalı kapamak isteyene kadar. Aralarında bir anlaşma oluşunca, son bir işlem kuru meydana gelir ve iki taraf da gecikme yaşamaz.

Eğer herhangi bir zamanda tek bir taraf kanalı kapamak isterse, yukarıda açıklandığı gibi bin block gecikmesi yaşar.

Sonunda, belirlenmiş sürenin sonuna gelen bir kanal kapatılır.

Her durumda ödeme kanalının güncel durumu madencilere bildirilir. Her taraf standart Bitcoin adresine bir ödeme alır. Kedi ve Köpek arasında kaç işlem gerçekleşmiş olursa olsun, işlemlerin yalnızca ikisi Bitcoin blockchain’de görünür: açılış ve kapanış.

Note: Yukarıdaki sistem (teknik açıklamalara girmeden dahi) çok karmaşık olsa da, işin iyi tarafı katılımcıların sınırsız sayıda işlemi aktarabilecekleri kadar hızlı bir şekilde kur belirleyebilmeleridir (hem de sıfır masrafla ve yalnızca iki chain’e kayıtlı işlemle).

Lightning Ağının Açıklaması (İkinci Kısım): Ağ Kanalları

Çift yönlü ödeme kanalları işbirliği yapan taraflar arasında özel kullanım için kullanışlı olsa da, çoklu kanalları birleştirmek Lightning’i çok güçlü kılar.

Köpek ve Kedi’nin satranç ödeme kanalının hala açık olduğunu düşünelim. Köpek acıksın. Pizza söylemek istesin, ancak pizza restoranı sahibi Kuş’la arasında açık bir ödeme kanalı olmasın. Kedi’nin, Kuş’la açık bir kanalı olsun. Kuş’la yeni bir kanal açmak yerine, Köpek Kedi’nin kanalından Kuş’a ödeme yapabilir.

Köpek öncelikle Kuş’tan bir sır vermesini ister. Sonra Kedi’den Kuş’a pizzanın parasını (0,001 BTC diyelim) aynı sır karşılığında ödemesini ister. Kedi sonra bu sırrı Köpek’e gösterir. Eğer Köpek’in Kuş’tan aldığı sırla eşleşirse, Köpek Kedi’nin Kuş’a gerçekten ödeme yaptığını bilir, bu yüzden Kedi’ye ödeme yapması güvenlidir.

Bu zincirli, koşullu ödeme sistemi herhangi sayıda tarafa çoğaltılabilir. Tüm tarafların dolaşımdaki ödemeden daha yüksek değerde kanallar paylaşması gerekir. Ayrıca koruyucular da bulunmaktadır ve bunlar bir sırrın doğru sayıda para olmadan değiştirilememesini sağlar.

Bu yüzden, Lightning Network küresel olarak ölçeklenebilir. Herhangi biriyle işlem yapmak için o kişiye ağdaki diğer katılımcılar vasıtasıyla ulaşmanız gerekir. (Diğer bir deyişle, kanalın yüz farklı aracı vasıtasıyla ilerlemesi önemli değildir).

Lightning Ağlarının Gelecekteki Olasılıkları

Lightning’le tüm yeni ödeme modelleri mümkün olacaktır. Örneğin akıllı telefonunuz bağlı olduğu WiFi hotspotlarına otomatik mikro-işlem ödemeleri yapmak için Lightning’i kullanacaktır. İzlediğiniz videonun yalnızca bir kısmı için ödeme yapacaksınız. Örneğin işçilere yalnızca çalıştıkları dakikalar (ve hatta saniyeler için) ödeme yapabilirsiniz.

Bu otomatize olmuş, küçük miktarlarda makineler arası işlemler, yeterli miktarda ucuz aktarımlar sayesinde mümkün olmaktadır.

Lightning’in bir başka umut verici yanı perakende satışa uygunluğudur. En iyi şekilde Bitcoin doğrulaması birkaç dakika sürer. Bu özellik, uluslararası ödemeler için çok güzel olsa da süpermarkette kasaya ödeme yapmak için çok yavaştır.

En azından teoride anlık ve neredeyse ücretsiz Lightning ödemeleri, Bitcoin’in nakit, kredi kartı ve diğer kişiler arası işlemler için olan ödeme yöntemlerinin yerine geçmesine olanak tanır. Bitcoin dijital âlemde son derece kullanışlı olduğunu göstermiş olsa da Lightning gerçek hayattaki kullanımları mümkün kılabilir.

Hala Lightning Ağını tam olarak anlamıyor musunuz? Yalnız değilsiniz. Şu anda bu, açıklamak için çok teknik ve karmaşık konulardan biri. 

 

Batıkan Kartal
Coinmoz; bitcoin, ethereum, kripto para, blockchain, madencilik ve benzeri her konuda bilgiye, haberlere ulaşabileceğiniz bağımsız bir platformdur.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir