Ana Sayfa > Nedir? > Monero Nedir? | XMR Hakkında Kapsamlı Bir Rehber

Monero Nedir? | XMR Hakkında Kapsamlı Bir Rehber

Monero Kripto Para Nedir?

Monero Nedir?

İlk olarak Nisan 2014’te BitMonero olarak sunulan Monero (XMR), Esperanto dilinde para anlamına gelir. Bytecoin’in bir fork’u olan Monero, güvenli, özel ve izi sürülemeyen bir para birimidir ve Cryptonote protokolüyle Ring İmzaları üzerinde yapılandırılmıştır.

Monero ve topluluğunun üç temel değeri vardır: (1) Güvenlik, (2) Gizlilik ve (3) Merkezsizlik

Monero internet sitesindeki açıklamalar şöyledir:

Güvenlik

Kullanıcılar hata veya saldırı riski olmaksızın Monero’larıyla işlem yapma güvenine sahip olabilmelidir.

Gizlilik

Monero gizliliği ciddiye almaktadır. Monero kullanıcılarını bir mahkemede ve olağanüstü bir durum olarak ölüm cezasına karşı koruyabilmelidir.

Merkezsizleşme

Monero, en üst düzeyde merkezsizleşmeyi sağlamaya kendini adamıştır.

Monero, Ring İmzaları gizliliğe odaklanmış uygulama düzeyindeki bir kriptografi protokolü üzerine kurulmuştur.

Ring İmzaları ilk olarak, 2001’de Queensland, Avustralya’da düzenlenen uluslararası kriptografi araştırmaları toplantısı Asiacrypt’te ortaya atılmıştır. Ring İmzalarının yazarları arasında Ron Rivest, Adi Shamir ve Yael Tauman bulunmaktadır.

Monero’nun arkasındaki temel kullanım, işlemlerin nasıl bağlantılanamaz ve izlenemez olduğudur. Bir engel limiti bulunmaktadır ve bu veri yönetiminde (blok büyüklükleri) ve ölçeklenebilirliğinde esneklik sağlamaktadır. Monero’nun mimarisi, işlemler arasında çok daha fazla kriptografi ve veri gerektirmektedir.

Ayrıca kullanıcıların belirli işlemleri istedikleri zaman görünür yapabilmeleri için seçmeli şeffaflık özelliği de bulunmaktadır (örneğin bir denetçi veya başka bir tarafa işlemi kanıtlamak için).

Monero madencilerinin gizli ASIC imalatının yeni keşfedilmesi, paranın 5 (artık 6) farklı “birime” bölünmesine yol açmıştır.

Sonuç olarak Monero gönderici ve alıcıları izlenmekten korumak için protokol düzeyinde ring imzaları, gizli ring işlemleri (RCT) ve gizli adresler kullanmaktadır.

Teknik Ayrıntılar

Piyasaya sürüldüğü tarih: 14 Nisan 2014

Toplam para arzı: Başta 18,4 milyon (sonrasında her sene kaybedilen paraları dengelemek için dakikada 0,3 XMR sabit olarak üretilmeye başlamıştır)

Algoritma: CryptoNight vasıtasıyla İş Kanıtı (PoW)

Blok ödülü: Küçük farklılıklar göstermektedir

Blok süresi: 120 saniye

Zorluk: Her blokta yenilenir

Monero’nun Çözüm Bulmaya Çalıştığı Bitcoin Sorunları

Bitcoin’in büyük sorunlarından biri yeni özelliklerin uygulanması için esneklik sağlamaması, ağın neredeyse baştan sona güncellenmesini gerektirmesidir. (Bu tartışmada gördüğümüz gibi.)

Bu, tasarımın içine gömülü kısıtlamaları ve doğal unsurları (örneğin blok frekansı, en yüksek para arz miktarı, gerekli doğrulamaların sayısı) içerir.

Gönderici/alıcıyla beraber işlem miktarlarının izlenebilirliği, kullanıcı belirli adımları atmazsa Bitcoin’le halka açık şekilde otomatik olarak görüntülenebilir.

İş Kanıtı (PoW) algoritması aynı zamanda, GPU ve Uygulamaya Özgü Entegre Devre (ASIC) donanımının ortaya çıkışıyla Satoshi’nin en baştaki CPU vizyonunu ihlal etmiştir. Bu, madencilerin ağdaki çoğunluk kontrolünü (%51’den fazla) elde etmesini ve değişiklikleri yönetmesini sağlamıştır. (Bir fork gibi, ağın devam etmesini sağlar.)

Düzensiz emisyon, Bitcoin ödüllerinin her dört yılda yarılanmasını ifade eder. Asıl amaç üstel bozunumla kısıtlı yumuşak emisyon yaratmaktır (Değişken değil, daha tahmin edilebilir bir model)

Bunun yerine parçalı doğrusal emisyon (aşağıda resmedildiği gibi) çifte harcama saldırıları için olanak sağlar. ­Bunun nedeni ağ hash oranının her yarılamada azalmasıdır. “Merdiven” benzeri hareketlere dikkat edin.

Bytecoin Fork’u ve yaratılışının detayları

Bytecoin, CryptoNote protokolünün sıfırdan üretilmiş bir kodla uygulanmasının ilk örneğidir. Ancak bu zaten daha önce yapıldıysa Monero’ya ne gerek vardı? Crypto’yla biraz heyecana hazır olun.

Bu Monero subreddit’inde üç sene önce açıklandığı üzere, yalnızca Bytecoin ön-çıkarımı değil aynı zamanda adil bir dağıtım göstermek için blockchain’de gerçeği çarpıtma da yapılmıştı. Sonrasında iki yıl boyunca düzeltilebilecek ama düzeltilmemiş olan “sakat” bir kod varlığını sürdürmüştü. “Fluffypony” olarak da bilinen Ricardo Spagni Monero’nun bu problemleri birkaç haftada düzelttiğini söyledi.

Monero teknolojisinin temelleri

Monero’nun arkasındaki temel teknoloji kullanıcının şifrelerini kontrol etmesine ve kanıtlanmış güvenlik mekanizmalarıyla gizli şekilde işlem yapmalarına olanak tanırken aynı zamanda işlenebilirlik ve ağdaki gelişime (örneğin değişebilir blok büyüklüğü, Kovri entegrasyonu) de bir denge içinde olanak sağlamasıdır.

Bitcoin işlemlerinin varsayılan ayarları, eğer kişinin kimlik ve işlemlerini gizlemek için gerekli adımlar atılmazsa (örneğin VPN ve karıştırma hizmetleri) tamamen şeffaf ve takma isim temellidir. Bu, IP adresinizin cihazınıza (yani kişisel kimliğinize) bunun için çalışan yeterli kaynaklarla bağlanabilmesi anlamına gelir.

Ring İmzaları Göndereni Korur

(Yukarıda gösterilen) Ring İmzaları, birkaç imza sahibinin bir işlemi imzalayabildiği dijital imzalardır (Şöyle düşünün: birleştirilmiş bir hesap üzerinden imza atılmasına rağmen kimsenin gerçekten imzalayan kişinin kim olduğunu bilmemesi).

Gönderici tek kullanımlık bir anahtar oluşturur ve alıcı, parayı bu anahtar üzerinden tanımlayıp harcayabilecek tek taraftır.

Anahtar görselleri, yani kriptografik anahtar, harcanan her bir çıktıdan meydana gelir ve çifte harcamayı engeller, çünkü Blockchain’de çıktı (harcama) başına tek bir anahtar görseli bulunmaktadır.

Ring Gizli İşlemleri (RCT) gönderilen miktarı gizler

Gönderici, harcanan toplam miktarı halka açık etmeden madencilerin işlemi doğrulaması için yeterli olan bilgiyi sağlar. (“Taahhüt” olarak bilinir) Bu, kullanıcının gizliliğini kaybetmeden işlemin gerçekliğinin doğrulanmasını sağlar.

Gizli adresler alıcının kimliğini görünmez kılar

Tek seferlik halka açık anahtar olarak da bilinen gizli adres, alıcının varlıklarının cüzdanıyla ilişkilenmesine engel olur. Bu adres gerçekleşen işlemi kanıtlamak için üçüncü bir taraf tarafından denetlenebilir. (Gönderen bunun için halka açık görüntüleme anahtarını paylaşır)

Alıcı varlıklarını blockchain’i görüntüleyen cüzdan özel görüntüleme anahtarı vasıtasıyla alır. Cüzdan tarafından tanınıp kabul edilen tek kullanımlık özel anahtar o anda yaratılır (gönderenin halka açık anahtarıyla eşlenir).

Alıcı artık varlıklarını özel harcama anahtarıyla harcayabilir. Bu, göndericinin, alıcının ve işlem gören miktarın halka açık şekilde bağlanmamasıyla gerçekleşir.

Monero işlemleri nasıl çalışır

Bu işlem, bu Monero Bitcoin sohbetinde kısa ve öz bir şekilde açıklanmıştır (rakamlar aşağıdaki resimlerdeki gibidir):

“Bob, tek kullanımlık halka açık bir anahtara gönderilen çıktıyı harcamaya karar verdi. Extra’ya (1), TxOutNumber’a (2) ve Hesap özel anahtarına (3) ihtiyacı vardı, bunlarla tek kullanımlık özel anahtarını (4) kurtarabilirdi. İşlemi Carol’a gönderirken Bob, Ekstra değerini varsayılana (5) ayarladı. Extra’yı (6), TxOutNumber’ı (7) ve Carol’ın halka açık Hesap anahtarını (9) halka açık Çıktı anahtarını (9) edinmek için kullandı.

Bob girdide yabancı anahtarlar arasında çıktısına olan bağlantıyı gizledi (10). Çifte harcamayı önlemek için aynı zamanda tek seferlik özel anahtarından (11) üretilen Anahtar görselini kullandı. Son olarak Bob, tek seferlik özel anahtarını (12), tüm halka açık anahtarları (13) ve Anahtar Görselini (14) kullanarak işlemi imzaladı. Sonuçta oluşan Ring İmzasını işlemin sonuna ekledi (15).

Diğer ana akım gizlilik protokollerinden temel farkları

Monero diğer gizlilik temelli çözümlerden hangi açılardan farklıdır?

Monero’nun temel farkı CryptoNote’yu kullanmasıdır. CryptoNote 2001’den beri kullanımdadır ve işlevselliği açısından değerli akran değerlendirmeleri almıştır. (Örneğin izi sürülebilir Ring imzaları)

Gizlilik teknolojisinin diğer iki uygulaması arasında şunlar bulunmaktadır:

ZeroCoin/ZeroCash – Sıfır bilgi gerektiren kanıtları (ZKP) kullanan bu protokol göndereni ve bütün ekonomiyi gizler. Ağın gizli doğası nedeniyle herhangi bir kullanım (sahte kanıt/harcama yaratımı gibi) çok zaman geçene kadar bilinir olmaz. En büyük risklerden biri olgunluğun ve kriptografinin arkasında akran değerlendirmesinin olmamasıdır. Aynı zamanda ZKP, yaratıcılar tarafından yok edilmek için tasarlanan ilk RSA özel anahtarına bağlıdır. (Bu bilgisayar yakma töreninde yapıldığı iddia edildiğinin aksine)

CoinJoin işlemi karıştıran bir karıştırma protokolüdür fakat kullanıcıları, göndericileri ve işlemleri protokol düzeyinde maskelemez. En başta bitcoin geliştiricisi Gregory Maxwell tarafından geliştirilen Coin Join, kullanıcıların MN yönetmek için 1.000 DASH’e sahip olması gerektiği Masternode (MN) modelini kullanan Dash tarafından kullanılır. Eleştirmenler bu durumun karıştırma hizmeti sunan nodların bireysel olarak Sybil saldırılarına açık olması nedeniyle bir başarısızlık kaynağı olduğunu söylüyor.

(I2P temelli) Kovri Kullanıcıları Protokol Düzeyinde Korur

Kovri I2P temel özellikleri üzerine kurulu XMR tarafından geliştirilmiş ücretsiz, merkezsiz ve gizli bir ağ katmanıdır. I2P’nin ana mimarisi TOR’a benzer şekilde çalışır (onion kullanır), ancak Kovri, özel ve korumalı ağ erişimi yaratmak için garlic şifreleme ve yönlendirmesi kullanır.

(Garlic yönlendirmesiyle) Kovri, internet eşlerinin gizli ve ileti temelli bir “bindirmeli ağ”ını yaratarak işleri TOR’dan bir adım ileri götürüyor. Bu “bindirmeli ağ” kullanıcıların coğrafi konum ve internet IP adreslerini gizlemelerine yardım ederek internet trafiğini gizli kılıyor.

 

Monero Nasıl 5 Fork’a Ayrıldı (Aslında şu anda 6)

XMR ASIC üretimi ve gizli madenciliğinin (topluluğun bilgisi dışında) keşfinin sonucu olarak Monero, merkezî madencilik tehdidi nedeniyle asıl algoritmasından bir fork’la ayrılma kararı aldı.

Bu, merkezileşmiş madencilik oyunları tarafından tehdit edilen temel merkezsizleşme değerlerini korumayı arzulayan topluluk tarafından bir anlamda “ASIC’lere karşı savaş”a yol açtı.

Bu makalede daha detaylı incelenen XMR, beş altı, evet altı, farklı paraya bölünmüştür. Bu yeni paralar arasında şunlar bulunmakadır: Monero 0 (XMZ), Monero Original (XMO), Monero Classic (XMC), Monero-Class (evet, arada kısa çizgi var), MoneroC (CXMR) ve yeni duyurulan MoneroV (XMV). Orijinal Monero (XMR) hâlâ kullanımdadır.

Eleştiriler, Zayıf Yanları ve Endişeler

Monero çokça övgü alıyor olsa da bazı zayıf yanları nelerdir? Bu subreddit’te tartışıldığı üzere birkaç zayıf yanı bulunmaktadır:

  • Gizlilik – İşlemi üreten nodun IP adresi görüntülenebilmektedir. IP adreslerine olan bu erişim, kullanıcıların gizliliklerini kaybetmesine yol açabilir.
  • Madencilik Merkezîleşmesi – XMR madenciliğinin büyük kısmı %20’den fazla içermeyen dört havuz tarafından gerçekleşmektedir. Bunun yanında ASIC Monero madenciliğinin ortaya çıkması, özellikle işler ilerledikçe, “bir-CPU-bir-oy” temel anlayışını tehdit etmektedir. (ASIC’lerin üretildiği yeni keşfedildi ve bu merkezsizleşmeyi korumak için bir Crypto Madencilik algoritma tartışmasına yol açtı.)
  • Darkweb PR – Bu XMR ekibinin doğrudan yol açtığı bir şey olmasa da, marka isminin ve halktaki algısının göz önünde bulundurulması gereklidir. İnsanlar yasal olmayan işler için kullanımından korkacağı için Monero’nun yaygınlaşmasını yavaşlatabilir.
  • İşlem Boyutu – XMR işlemleri, daha fazla veri gerektiren Bitcoin işlemlerinden çok daha büyüktür ve her gün daima büyüyen daha büyük bir Blockchain oluşumuna neden olur.
  • Gelişim Güçlüğü – Kullanımı yaygınlaştıracak çoklu para cüzdanları ve diğer entegrasyonların kullanımı yavaş olmuştur.
  • Kısıtlı Ticaret Araçları – Ticaret yapanların ödemelerine araç entegre edebilmeleri şu an için zordur. Ancak buna çözüm olarak ortaya çıkan daha fazla sayıda üçüncü taraf hizmetleri bulunmaktadır.

Şu ana kadarki başarıları

  • C++’ta I2P katmanıyla daha güvenli işlemler yaratan Kovri fork’u – Baştan yaratılan Görünmez İnternet Projesi olarak bilinen bu versiyon, I2P, ağa girilen tüm işlemler için güvenli bir katman oluşturmaktadır. Bu, bir kullanıcının bunu gerçekleştirmek için Monero topluluğuna tam zamanlı geliştirmeye yatırım yapmayı kabul etmesiyle gerçekleşmiştir. (Kitlesel fonlar işe yarıyor)
  • Monero Donanım cüzdanı kullanıma sunuldu – Bu proje, Kovri’nin önde gelen geliştiricisi ve 15’ten fazla yazılımın yapımcısı Michael Schloh von Bennewitz öncülüğünde Forum Fonu Sistemi (FFS) olarak adlandırılan Monero topluluğundaki bir fonlama mekanizması olarak tasarlanmış ve yaratılmıştır. Bu cüzdan, Ledger ve Trezor entegrasyonuna ek olarak sunulmuştur.
  • Geliştiriciler için canlı Ledger desteği – Tam olarak kullanıcılar için sunulmuş olmasa da geliştirme kitlerine sahip olan kişiler bu fonksiyondan yararlanabilir. Ledger kullanıcılarının kullanımına sunulmak için son aşamadadır.
  • Monero’yla Overstock’ta Ödeme Yapabilirsiniz  – Shapeshift ve API sayesinde Overstock artık diğer birkaç altcoin’le birlikte Monero’yu da kabul etmektedir. Bu, ana akımda kullanımı için daha fazla güvenilirliğe işaret ediyor.

Monero Madenciliği Nasıl Yapılır

İlk olarak havuz merkezleşmesi tehdidini yaşayan ASIC madencilerinin yeni fork’u, Monero’nun (XMR) orijinal havuzlarının hash oranının %50’den daha fazla düşmesine neden olmuştur. Buna GPU’lardan önemli derecede etkili olan gizli ASIC madenciliği tehdidi neden olmuştur. Sonuç olarak Monero, Neyin Madenciliğini Yapmalı’da hâlâ GPU’yla madenciliği yapılabilecek bir para olarak yer almaktadır. Madencilik havuzlarının bir listesi burada bulunabilir.

Monero Nasıl Saklanır

Linux, Mac ve Windows dahil olmak üzere çeşitli masaüstü cüzdanları bulunmaktadır.

Yazılım geliştiriciliği tarafındaysa, mobil cihazlarda kullanılan ve bir kaynak olarak kullanıcıların bir RAW dosyasından blockchain ön yüklemesi elde etmesini sağlayan çip setleri için Arm (v7 & 8) OS mevcuttur.

Mobil ve light cüzdanlar arasında Cake Wallet, Monerujo ve My Monero bulunmaktadır.

Donanım, Ledger Nano S gelişim kiti için bazı adımlar atmıştır ve diğer Ledger kullanıcılarının kullanımına da yakında sunulacaktır. Ayrıca Monero’nun içerisinde kurulu bir cüzdan planı bulunmaktadır ve hala gelişim aşamasında olmakla beraber topluluk tarafından fonlanmaktadır.

Sonuç

Bytecoin’in fork’u olan Monero, güvenli, gizli ve izi sürülemeyen bir para birimidir ve Cryptonote protokolüyle Ring İmzaları üzerine yapılandırılmıştır.

Monero ve topluluğu üç temel değere sahiptir: (1) Güvenlik, (2) Gizlilik ve (3) Merkezsizleşme

XMR, en başka Ron Rivest, Adi Shamir ve Yael Tauman tarafından teklif edilen gizlilik odaklı uygulama düzeyinde bir kriptografi protokolü üzerine kurulmuştur.

Monero’nun arkasındaki temel kullanım işlemlerin bağlantılanamaz ve izlenemez olmasıdır. Daha esnek veri yönetimi (blok büyüklüğü) ve ölçeklendirme çözümlerini kolaylaştırmak için bir blok sınırı bulunmaktadır. Monero’nun mimarisi işlemler etrafında daha çok kriptografi ve veri gerektirmektedir.

Ayrıca kullanıcıların belirli işlemleri istemeleri durumunda görünür kılmalarını sağlayan seçmeli şeffaflık özelliği bulunmaktadır (örneğin bir denetçiye ve başka bir tarafa bir işlemi kanıtlamak için).

XMR çok istikrarlı ve yenilikçi bir oyuncu olsa da büyümesinde büyük zorluklar yaşamıştır. XMR madencilerinin gizli ASIC üretiminin yeni keşfi, paranın 6 farklı birime ayrılmasına yol açmıştır.

Bu yalnızca toplulukları ayırmamış, aynı zamanda ağ güvenliği ve gerçek merkezsizleşmenin anlamı konularında endişelere yol açmıştır.

Bu eli kulağında tehditlere rağmen ekibin sağlam ve güvenli bir proje oluşturmaya olan adanmışlığı devam etmektedir. Ledger Nano gibi donanım cüzdanı ve Kovri gibi güvenlik protokollerinin entegre edilmesiyle, gelişimde dönüm noktalarına ulaşılması proje için iyiye işarettir.

Bu güvenli, gizliliğe önem veren kripto para birimini radarınızda tutun; ekibi endüstride liderdir ve daima izlenmeye değerdir.

Aaron MANGAL coincentral

 

Batıkan Kartal
Coinmoz; bitcoin, ethereum, kripto para, blockchain, madencilik ve benzeri her konuda bilgiye, haberlere ulaşabileceğiniz bağımsız bir platformdur.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir